WAT BEZIELT DE SOAPKIJKSTER?!

Hoe zit dat met zeep? Kan zeep een soortgelijke functie hebben, Zoals Rudi te Velde in zijn bijdrage oppert?

Hoge en populaire cultuur; literatuur en zeep

Niet iedereen leest literatuur. Naast het academische publiek en de cultureel geïnteresseerden, bestaat er ook een groot aantal mensen DAT nauwelijks een boek leest, laat staan Marcel Proust van Virginia Woolf. Als die mensen ooit al van Woolf van Proust hoorden, dan was dat via de televisie.

Over deze groep wordt wel eens laatdunkend gedaan. Roger Scruton beweert DAT er een grote kloof bestaat Tussen de hogere cultuur en de populaire cultuur en laakt de populaire cultuur om de oppervlakkigheid en overdaad.[ii] Postman[iii] Dat zegt dood amuseren we ons'', Enzensberger[iv] spreekt van Nullmedium en Ad Verbrugge[v] ontwaart cultuurloos gepeupel. Zeep valt minachting in het kwadraat tien deel Omdat het genre oorspronkelijk speciaal voor vrouwen Bedoeld is[vi].

Maar er zijn ook tegengeluiden. Magareth Hoek[vii] Dat zegt de Volkskrant intellectualiteit verwart met het afkraken van de zaken die het gewone volk''intrigeren, meeslepen van Voldoening geven. Zij spreekt van het intellectuele en niets merkt op Dat de afstand Tussen dit niets en het dagelijks leven een bekend verschijnsel is. Wim Koole, de vroegere directeur van het IKON, is altijd optimistisch over televisie en bestrijdt het doemdenken over wat de televisie zou aanrichten. Niet de massamedia zijn leeg maar vullen ze een leegte die mede door de verstarring van het christendom is ontstaan. Hij citeert Anna Blaman sterven, Toen de Meerderheid van intellectueel Nederland Zich vol minachting van de televisie afwendde, zei: "Heel veel mensen Krijgen Voor het eerst iets van geestelijk leven '.[viii] Onder Verwijzing naar Harvey Cox, die de culturele Invloed van de massamedia als een religieus verschijnsel interpreteert,[ix] Stelt Koole DAT televisie een eigen iconografie schept sterven in contrast staat met heilige iconen van de kerk maar een gelijkaardige, tot geloof uitnodigende werking heeft. Televisie initieert ook Rituelen[x]. Caputo benoemt dit als religie zonder religie. [xi] Volgens Ter Borg[xii] zijn er nog veel christelijke waarden, maar buiten het godsdienstige kader. Er zijn vormen van religie ontstaan, sterven Vaak niet als zodanig onderkend worden. Televisie is daar ook toe te rekenen.

We kunnen meer dan mensen die geen literatuur lezen dus niet zonder meer Zeggen dat HUN Zielen  Geen vorming ondergaan in de Positieve zin. Met als ingang DAT wat Nußbaum over literatuur in Verband met de ethiek beschreef, heb ik onderzocht van en televisieprogramma's speciaal soapseries Vergelijkbare Kunnen een rol vervullen bij het nadenken over het goede leven en de ziel Kunnen inspireren.[xiii] Met mijn onderzoek wilde ik nagaan van soapseries Kunnen vormend zijn voor de ziel. Mij is gebleken DAT ook soapseries Kunnen bieden die mogelijkheid. De zeep waar ik mijn onderzoek Gericht op heb, zijn alle te zien in West-Europa. Het zijn soapseries sterven in het land zelf gemaakt worden. Het idee ervoor Oorspronkelijke mag dan uit Australië, Amerika van Engeland komen, in de loop der jaren zijn ze helemaal genationaliseerd. In Duitsland gaat het om Marienhof, Verbotene Liebe nl Die Anrheiner; In België Buren nl Thuis; In Frankrijk Plus belle la vie; en in Nederland naast Goede tijden, slechte tijden nl Onderweg naar morgen ook de streeksoap Van Jonge Leu en Oale Groond, Die in Twente speelt.Goede tijden, slechte tijden in Schalkwijk Tijdens een praktijkperiode voor mijn studie aan de Katholieke Theologische Universiteit halverwege de jaren 90, ontdekte ik dat in Schalkwijk, een dorp ten zuiden van Utrecht, veel vrouwen van rond de 60 en ouder in de vooravond voor de televisie zaten om een of meer soapseries te volgen. Doordat ik tijdens huisbezoeken de tijd nam om mee te kijken en na het programma van gesprekken voerde, Kwam ik erachter wat het kijken naar deze serie voor deze vrouwen betekende Afloop.[xiv]

Het was in die jaren DAT er bijna een golf van opwinding en enthousiasme door het land ging om Goede tijden, slechte tijden. Mij zei deze serie in 1994 nog niets, maar de leegloop van de kerk was opvallend. Niet alleen in Schalkwijk was dat zo, ook ouderen. Geert Mak beschreef hoe Hij God uit Jorwerd zag verdwijnen.[Xv] 

In het verlengde van wat Koole zegt, is te verklaren Dat de vrouwen van Schalkwijk vanaf 7 uur 's avonds Voortaan voor de televisie zaten en de gebeurtenissen in de soapseries Haar belangstelling hadden. In de kerk vond deze groep niet meer de bezieling Sterven Zij zochten. Dat is een opvallend verschil met pakweg vijftig jaar geleden. De televisie in de vooravond GAF iets wat de kerk vroeger Bood, maar de televisie was beter, willen sterven is vrijblijvend[xvi]. De kerk was volgens Velen, zeker voor vrouwen, veel te streng geweest. Sommigen vonden die strengheid te zwaar om te verdragen, zeker als er sprake is van geestelijken die zich (stiekem) niet aan de regels hielden[xvii]. In de gesprekken hierover klaagden vrouwen en Zij Gaven aan DAT dit voor haar een Belangrijke grond was om Zich van de kerk af te keren.

Oudere kijksters Gaven ook te kennen DAT Zij allerlei dingen sterven Haar interesseerden, opstaken van de televisie en via speciaal zeep. Zij leerden over de ontwikkelingen in de samenleving waar Zij eerder niets van wisten weinig van[xviii]. Om hiervan een voorbeeld te geven: in de 90er jaren speelde in Goede tijden, slechte tijden een liefdesrelatie Tussen twee vrouwen. Vrouwen van boven de 60 hadden Meestal wel eens het woord lesbisch GEHOORD, maar begrepen het niet van Keken er vreemd tegenaan. Zij Doordat in de zeep de liefde Tussen Laura nl Tessel Zagen, Werd deze eerder onbekende Situatie voor hen begrijpelijk en aanvaardbaar[xix]. Ook voelden de kijksters Zich aangesproken deur Bepaalde personages in de soap. Wanneer personages die dingen meemaakten, Zij leefden intens mee en dachten na over hoe Zij Zich in zo een Situatie zouden voelen en gedragen. Sommige mensen vertelden DAT Zij droomden over wat er in een soapverhaal gebeurd was. Kijk (st) ers bespraken de gebeurtenissen uit een soap ook met familie en bekenden die naar Dezelfde zeep Keken en mannen dan discussieerde over wat het beste is om te doen in de gespeelde situatie.[xx] Vroeger Zij bespraken de kerk na de preek en de gebeurtenissen uit het dorp, nu wat Zij op de televisie gezien hadden.

De religie Bood, Van Haar kant, ook aanknopingspunten voor deze ontwikkeling. De kerk heeft Zich Bijvoorbeeld eeuwenlang van beelden bediend om ongeletterden te leren over het geloof, de beeldcultuur voldaan is aan de televisie en voortgezet in een versnelling geraakt. Een ander aspect heeft te maken met cultus en met de sociale en ethische functie van religie. Het Verband Tussen zeep en religie wordt in de volgende paragraaf verder in kaart gebracht.

Het geloof der goddelozen[xxi] 

De positie die televisie in onze seculariserende samenleving heeft ingenomen, toont Specifieke kenmerken van religie en zeep zijn een Belangrijk onderdeel van die vorm van Hedendaagse religie. De religie-achtige betekenis van zepen betreft meer bepaald de sociale en ethische functies en de (uiterlijke) kenmerken: zeep werkt integrerend, Zowel op individueel als op sociaal vlak; zeep brengt moeilijke onderwerpen ter sprake en maakt deze ook bespreekbaar; zeep voorzien in de cognitive Behoeften, men eruit kan leren hoe andere mensen handelen en hoe de wereld in elkaar zit; zeep kan mensen afhelpen van schuldgevoelens en kan helpen bij de verwerking van persoonlijke problemen; zeep kan een vluchtplaats van Afleiding bieden, als je houdt je bezig met een schijnwereld, hoef je je niet met de echte wereld bezig te houden.

Het geloof der goddelozen manifesteert Zich Ook in de Vergelijkbare vormen. De vroegere gewoonten in de geloofspraktijken zijn overgenomen in de soapcultus. Ik geef enkele voorbeelden.

Het kijken naar een aflevering van een soapserie is als een ritueel. Dagelijks op hetzelfde tijdstip, hetzelfde liedje, de foto's van de personages, een korte herhaling van gisteren voor wie Toen niet kon kijken. Mensen houden bij De Dagindeling rekening met de televisie, ze bereiden zich voor om een half uurtje een soap te volgen, Net zoals gelovigen DAT eerder deden als ze naar de kerk gingen. Koole noemt het Stramien van stipte tijdsindeling, enz. .. herkenningsmelodie. het aanbieden Uitdrukkelijk 'van Rituele zekerheden'.[xxii]

Erg sterk is in de Europese soapseries de transformatie van de Christelijke ideologie. Opvallend vond ik het DAT bij de ARD[xxiii] in Keulen, onder degenen die de verhalen voor een zeep verzinnen, zeer regelmatig mensen waren die theologie hadden gestudeerd. Soapseries Vaak blijken opgezet en gezien te worden als de Hedendaagse Bijbelverhalen. Typisch voor deze tijd is de Wijze Waarop de verhalen Daarbij worden samengesteld: ze worden 'geknutseld'. Het postmoderne begrip hiervoor is bricoler[xxiv]: Mannen neemt Haar en der wat mensen kan gebruiken voor het verhaal en maakt daar een nieuw geheel van, maar de oude verhalen blijven herkenbaar. Zo zegt Paul Jan Nelissen, in de jaren 90 verhaallijnbedenker voor Onderweg naar Morgen:

'Er zijn een eindig aantal dramatische posities. Er zijn maar ongeveer 32 verhaaltypes die steeds worden herhaald in andere vormen. Dat zie je in de bijbel, in de Griekse mythologie en noem maar op. Dat doen wij dus ook. Wij herhalen Eindeloos En wat wij zoeken is elke keer een nieuwe 'bocht'. Het is net als in de muziek, je hebt DAT 12-noten stelsel, maar door het Combineren Van Noten kun je Oneindig nieuwe stukken bedenken. "

In soapseries vindt mannen dus fragmenten van alle Grote Verhalen uit de geschiedenis, ook uit de religieuze geschiedenis. In de eerste jaren van Zes Goede Tijden, Slechte Tijden Bijvoorbeeld, zijn de verhalen te  vergelijken met het Nieuwe Testament. De rol van Arnie Alberts in de GTST is te Spiegelen aan sterven van Jezus, De Vrienden van Arnie zijn te vergelijken met de apostelen, de personages Linda en Roos met Maria Magdalena en Martha. Zo beleeft Arnie ook een soort verrijzenis: nadat Arnie opgestegen is in een vliegtuigje en daarna Spoorloos verdwenen, beweert zijn moeder DAT Hij is niet dood, maar leeft. Ze zegt ook DAT Zij handelt naar zijn wil.

Er wordt wel een herdenking georganiseerd. Die speelt zich af op de begraafplaats, maar het graf is leeg! Een opvallender overeenkomst met het verhaal van Jezus van Nazareth is bijna niet te bedenken.

De zeep Onderweg naar Morgen De eerste jaren kent parallellen met het Oude Testament.

Religieuze ervaringen, heiligenverering en Bedevaarten vinden we ook bij het soappubliek. Van diverse soapactrices zag ik de stapels brieven en geschenken sterven Zij kregen van de kijkers. [xxv] De vergelijking met een bedevaart ter aanbidding van de heiligen ',' heb ik meermalen Kunnen maken tijdens open dagen bij de studio's, er waren steeds lange rijen wachtenden om een ogenblik Tegenover de aanbeden soapster te Kunnen staan. De vergelijking met een religieuze ervaring en de verering van een heilige ligt voor de hand. Ter illustratie de volgende beschrijving van een fan (genaamd Greeny) Die kreeg ik via de ARD[xxvi]. Greeny is fan van een soapster Bepaalde sterven speelt in de ARD-soap Verbotene Liebe. Zij beschrijft een ontmoeting met de soapster tijdens een zogenaamd Fantreffen in Celle ter gelegenheid van Valentijnsdag 2004:             'Ich hab extra 3 1 / 2 Stunden Zugfahrt auf mich genommen um auch in Celle dabei       sein zu können. Echt unvergessliches war ein Erlebnis, auch weil wir als kleine          Gruppe Claudia fanatischer VL Fans schon vor dem eigentlichen Clubbesuch ne             Menge Spaß hatten. Naja, jedenfalls war das Uitgaan dann einfach nur genial.        Claudia und Ron waren super nett und sympathisch und als ich dann Irgendwann     tatsächlich neben den beiden auf der Couch Sass … da schlug mein Herz zo schnell, das           ich schon damit rechnete ein Sanitäter würde mich noch von der Bühne tragen müssen.            ;) Claudia zo nah, das hat meinen Puls Achterbahn fahren lassen. * Grins * Oorlog             jedenfalls super schön.

Bezielende Vormen van soapreligie zijn ook de 'preek' en de 'parochiegemeenschap'. Bij de vergelijking van zeep met de preek, ligt de Overstap naar de ethiek voor de hand Omdat in soapverhalen voortdurend de vraag wordt gesteld: Wat is goed om te doen?

Van oudsher Biedt voldaan naam drama de toeschouwers de kans om aan persoonlijke gevoelens van schuld en onzekerheid, maar ook van trots en zelfrespect een plaats te geven[xxvii]. In soapseries wordt op allerlei niveaus het handelen van de personages besproken en verantwoord. Zeep hangt, bij wijze van spreken aan elkaar van de morele Kwesties: Er wordt vanuit Verschillende perspectieven besproken van het handelen van het goed fout was, indien het gedrag van de handeling goed is, volgt er beloning en indien er kwaad geschiedde, wordt er ( uiteindelijk) gestraft. De kijkers herkennen Zich veelal in de soapheldinnen en Helden.

Het volgen van (een) soapserie (s) kan daardoor een referentiekader zijn om na te denken over deugdethiek en dit is vergelijkbaar voldaan aan voldaan Martha Nußbaums  zegt over het lezen van literatuur. Volgens Nußbaum vormen een literaire teksten Belangrijk element van onze morele educatie, Juist doordat wij, als wij romans lezen, intens zijn Betrokken bij de personages in het verhaal. Net zo bLijkt, uit mijn onderzoek, het volgen van (een) soapserie (s) een referentiekader te Kunnen zijn om na te denken over deugdethiek. Net zoals in literaire teksten, ligt ook bij de zeep Nadruk op de particuliere kenmerken van de personages, Hun onderlinge verhoudingen en de Situaties waarin ze verzeild raken. Door die aandacht voor de personages and their belevenissen zulke verhalen bieden volop de gelegenheid de eigen morele perceptie te oefenen, te zien wat er in deze specific Situatie van Belang is en waarom, waarden te Onderscheiden en te ontdekken in hoeverre deze met elkaar conflicteren en op Welke Manier ze het Meeste recht gedaan zouden kunnen worden. Net zoals Medea Kunnen Agnès[xxviii]Elisabeth[xxix] Laura[xxx]Van Uschi[xxxi] de kijkers aanspreken en bezielen.

In de vraaggesprekken die ik Voerde, Kwam de eigenaardige tijdsdimensie van het meebeleven opvallend naar voren. Een aflevering van een goede zeep Zoals Verbotenen Liebe heeft op de kijker het effect Alsof Zij / Hij een dag achter de rug heeft. Iedere scène wordt door de kijker intens mee-be-leefd. Een scène duurt telkens ongeveer 2 à 3 minuten, maar door de intense beleving Lijkt zo een gebeurtenis telkens een à twee uur in beslag te nemen. Daardoor beleeft de soapkijker een aflevering als een hele dag. Dit effect is vergelijkbaar met het Doppler-effect.

Dit intens mee-beleven gaat gepaard voldaan onvooringenomenheid, Omdat mannen zelf geen belang heeft bij de uitkomst van de belevenissen en er ook geen druk tot handelen is. Daardoor kan men Nemen de tijd om na te denken over de getoonde Situatie en over de emoties die worden opgeroepen. Dat maakt de kans groter DAT onrechtvaardige emoties ook als zodanig door de kijkers Kunnen worden ontmaskerd. Net zoals bij het lezen van romans zeep dus Tegelijkertijd appelleert aan empathie èn distantie.  

Verder zou men een fanclub met een parochiegemeenschap Kunnen vergelijken, mensen sterven Zich verbonden voelen deur hetzelfde verhaal. Hoewel Zij weten DAT DAT Zij het verhaal op de televisie volgen, gespeeld wordt, Zij praten er met elkaar over in Regelmatige bijeenkomsten (wekelijks, maandelijks) Alsof het In hun dagelijks leven gebeurt en Alsof de acteurs hen zeer nabij zijn. De acteurs vervullen een rol die vergelijkbaar is met Heiligen in de Rooms-Katholieke kerk: Zij leven in het 'heiligste', maar soms Zij bezoeken een bijeenkomst van de fanclub en Bemiddelen als het ware Tussen het hogere en de mensen.

Conclusie

Veel mensen kijken dagelijks naar zeep. Naast tijdverdrijf en ontspanning zeep vervult ook een rol in het nadenken over wat goed is om te doen. Daarbij blijkt de kwaliteit van het gebodene maar deels van belang. Het soapverhaal bevat alle elementen uit de grote literatuur, maar zodanig Dat de verhalen begrijpelijk zijn voor het grote publiek.

Honderden Uit de vraaggesprekken die ik sinds 1994 Gehouden heb ontmoet mensen die soapseries volgen, overeenkomstige kwamen aspecten Naar Voren als die welke Nuβbaum noemt In haar studie over de relation between literatuur en ethiek. Het kijken naar soaps is net als het lezen van romans Nuttig voor morele reflectie.

Maar mijn onderzoek brengt Vooral aan het licht DAT zeep in veel opzichten religie-achtig functioneert. Jean-Luc Godard merkte eens op DAT-film de meest religieuze van alle kunsten is, Omdat ze de mens voor de essentie van de dingen plaatst en de ziel in het lichaam laat zien. Uit mijn onderzoek blijkt DAT ook zeep in deze zin religieus is.

Het Feit DAT dagelijks heel veel mensen naar soapseries kijken, daardoor beZIELd Kunnen raken en worden aangezet tot nadenken over ethische vragen, brengt een grote verantwoordelijkheid mee voor de makers van soapseries. Die verantwoordelijkheid Kunnen ze niet afdoen met de standaardformule die ik in Nederland steeds hoorde: 'Wij willen geen Invloed uitoefenen. "